ฝุ่น PM2.5 และอุณหภูมิที่สูงขึ้นในประเทศไทยอาจทำให้ปัญหาหนังศีรษะหลายอย่างรุนแรงขึ้น ควรดูแลยังไง

การสัมผัสกับฝุ่น PM2.5 และอุณหภูมิที่สูงขึ้นในประเทศไทยอาจทำให้ปัญหาหนังศีรษะหลายอย่างรุนแรงขึ้น

ท่านกำลังมีปัญหาช่วงอากาศร้อน เหงื่อออกเยอะ และหนังศีรษะมัน ทั้งที่อยู่ห้องแอร์ แต่หนังศีรษะอักเสบแบบไม่รู้ตัว

ผลกระทบหลัก

• ระคายเคืองและอักเสบ: ฝุ่นขนาดเล็ก PM2.5 สามารถเกาะติดที่หนังศีรษะ กระตุ้นการอักเสบ เพิ่มอาการคัน แดง และระคายเคือง เกิดสิวบนหนังศีรษะ

• การอุดตันรูขุมขน: ฝุ่น ไขมัน และเหงื่อผสมกันทำให้รูขุมขนอุดตัน ส่งผลให้เกิดรังแคมากขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อหรือการอักเสบของรูขุมขนบนหนังศีรษะ

• ผมร่วงเพิ่มขึ้น: การอักเสบเรื้อรังที่เกิดจากฝุ่นและความร้อนสามารถรบกวนวงจรการเจริญเติบโตของเส้นผม (Hair Growth Cycle) ทำให้ผมร่วงมากขึ้นหรือทำให้ผมขึ้นใหม่ช้าลง

• ผิวแห้งและฟื้นตัวช้า: อุณหภูมิสูงและมลภาวะร่วมกันจะส่งผลให้บางเคสเกิดอาการลดความชุ่มชื้นตามธรรมชาติของหนังศีรษะ ทำให้หนังศีรษะแห้ง ลอก และคัน ส่วนบางเคสอาจมีภาวะหนังศีรษะมันและเกิดโรคเซ็บเดิร์ม (Seborrheic Dermatitis on Scalp) ขึ้นที่ศีรษะ

• เกิดรอยแดง สะเก็ดเป็นแผ่น สิวขึ้นบนหนังศีรษะเรื่อยๆ ทั้งที่บางเคสอาจไม่รู้สึกคันศีรษะเลยก็เป็นได้ ทำให้ต้องเช็คหนังศีรษะอย่างละเอียดถึงจะทราบปัญหาและดูแลอย่างตรงจุด

• ผู้ที่มีภาวะเช่น โรคผมร่วงเป็นหย่อม (Alopecia Areata), ผมร่วงจากการอักเสบ หรือโรคเซ็บเดิร์ม หรือผิวหนังอักเสบผื่นแดง (seborrheic dermatitis) หรือ โรคสะเก็ดเงินบนศีรษะ (Scalp psoriasis) อาจเห็นอาการกำเริบหรือทรุดลง

วิธีดูแลและป้องกันมีดังนี้

ทำความสะอาดอย่างเหมาะสม

• เลือกแชมพูที่อ่อนโยน ปราศจากซัลเฟต สารเคมีแรงๆ แชมพูที่ใช้ปิดผมขาวหากใช้ไปเรื่อยๆ อาจทำให้หนังศีรษะมีความเปลี่ยนแปลงหรือแพ้ง่ายได้ ให้เช็คสภาพหนังศีรษะก่อนและเลือกแชมพูที่เหมาะกับสภาพหนังศีรษะ (เช่น สำหรับหนังศีรษะแห้ง มันง่าย หรือแพ้ง่าย)

• ปรับการใช้สูตรแชมพูให้เหมาะกับสภาพหนังศีรษะตามความเปลี่ยนแปลง

• วัยรุ่นและผู้ใหญ่ไม่ควรใช้แชมพูเด็ก (Baby Shampoo) มาสระผม เพราะถึงแม้ว่าแชมพูเด็กจะเป็นสูตรอ่อนโยนแต่ก็ไม่สามารถทำความสะอาดไขมันที่ผลิตจากหนังศีรษะผู้ใหญ่ได้หมด ใช้ไปอาจสระไม่สะอาด เสี่ยงมีสิ่งสกปรกตกค้างบนหนังศีรษะ ทำให้ศีรษะแย่ลงและผมร่วงได้ด้วย

• สระผมเป็นประจำเมื่อสัมผัสมลภาวะหรือเหงื่อมาก ยิ่งอยู่ในประเทศร้อนชื้นอย่างประเทศไทยยิ่งต้องสระผมให้สะอาดก่อนนอน แต่หลีกเลี่ยงการใช้แค่น้ำเปล่าสระผมเพราะไม่สะอาดและสิ่งสกปรกยังตกค้างบนหนังศีรษะ (ปรับการสระผมแบบเฉพาะบุคคล ขึ้นกับสภาพหนังศีรษะในปัจจุบัน กิจกรรมและสภาพอากาศ)

• ใช้น้ำอุณหภูมิอุ่นหรือน้ำเย็นล้างเพื่อช่วยปิดเกล็ดผมและลดการระคายเคือง ห้ามสระด้วยน้ำร้อนจะทำร้ายหนังศีรษะ

  อย่าคิดว่าใช้แค่ ‘แชมพู’ อย่างเดียวจะแก้ปัญหาหนังศีรษะได้หมด

• เลือกผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดแบบอ่อนโยน (Gentle Daily Cleansing Shampoo) ที่ช่วยขจัดอนุภาคและคราบมัน เช่น สครับหนังศีรษะสูตรอ่อนโยนหรือน้ำยาทำความสะอาดแบบขจัดคราบออกจากหนังศีรษะ

• หลังออกนอกอาคาร ออกกำลังกายหรือมีการสัมผัสมลภาวะ ให้สระผมด้วยแชมพูและค่อยๆ ใช้มือนวดเบาๆ ทั่วศีรษะขจัดฝุ่นที่ตกค้างบนหนังศีรษะ เพื่อลดการอุดตันรูขุมขน

• ในเคสที่สระผมเองแล้วไม่สะอาด หรือสระผมไม่ถูกวิธี ในกรณีแบบนี้ผิดที่วิธีการสระผม ไม่ว่าจะใช้แชมพูชนิดไหนก็ไม่สามารถดูแลปัญหาหนังศีรษะได้ ถ้าปล่อยสิ่งสกปรก ไขมัน ฝุ่น และอื่นๆ อยู่บนหนังศีรษะไปเรื่อยๆ ก็จะยิ่งทำให้หนังศีรษะเกิดอาการสะสมชั้นไขมันอุดตันโพรงเส้นผม (Clogged Hair Follicles) และเกิดผมร่วงหนักตามมาได้

  บางเคสเป็นหนักขึ้นเพราะมีปัญหาหนังศีรษะแล้วไม่รู้ตัวเลยไปทำสีผม หรือใช้ผลิตภัณฑ์เร่งผมขึ้นที่อาจทำให้ระคายเคืองศีรษะง่าย พอใช้ผลิตภัณฑ์โดนหนังศีรษะจนเกิดการอักเสบเรื้อรัง สุดท้ายผมร่วงหนักและศีรษะแย่ลง

• บางครั้งการใช้แค่แชมพูก็ไม่สามารถดูแลปัญหาหนังศีรษะทุกประเภทได้ จึงจำเป็นต้องเช็คสภาพปัญหาและออกแบบวิธีดูแลหนังศีรษะแบบเฉพาะบุคคลเพื่อให้เห็นความเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นได้จริง

  การใช้บริการที่มีเครื่องมืออุปกรณ์เสริม ดูแลหนังศีรษะแบบเฉพาะทางโดยมีผู้เชี่ยวชาญฯ ควบคุมการใช้งาน สามารถช่วยดูแลปัญหาหนังศีรษะได้อย่างตรงจุดและรวดเร็วกว่า ขึ้นอยู่กับสภาพหนังศีรษะของแต่ละบุคค

  บรรเทาการอักเสบและระคายเคือง

• ใช้ผลิตภัณฑ์ บริการเสริมที่ออกแบบมาเพื่อช่วยดูแลการลดการอักเสบของหนังศีรษะ เช่น ทรีทเมนต์โลชั่นทำความสะอาด ลดผมร่วง (Topical Scalp Treatment) สูตรที่เหมาะสมกับสภาพหนังศีรษะ

• หากมีอาการรุนแรง เช่น ผื่นแดง แผลพุพอง สิว สะเก็ด หรือการหลุดร่วงเป็นกระจุกของเส้นผม ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านเส้นผมและหนังศีรษะ (trichologist) หรือแพทย์เพื่อการวินิจฉัยและรักษาที่เหมาะสม อย่าไปฟังคลิปในสื่อ Social Media หรือ คลิปแพทย์ที่นำเสนอสื่อแบบที่ไม่มีข้อมูลอ้างอิงเด็ดขาด ให้สอบถามข้อมูลอ้างอิง (Medical Journal) และสําหรับผู้วิจัยต้องเปิดเผยข้อมูลผลประโยชน์ทับซ้อนของผู้วิจัย (Declaration of Conflict of Interest) ในผลการวิจัยด้วย

• ถ้าเป็นการบริการควรมีเคสจริง (authentic Customer Review) รับรองผลลัพธ์จริงในการประกอบการให้ข้อมูลเสมอ

  ควบคุมความมันและเหงื่อ

• ในสภาพอากาศร้อน เหงื่อและความมันเพิ่มขึ้น ยิ่งมีฝุ่น PM2.5 ที่เพิ่มขึ้นด้วยแล้ว ทำให้ฝุ่นเกาะง่าย เร่งการผลิตไขมันบนหนังศีรษะ ควรสระผมทุกวัน (การสระผมแบบถูกวิธี สามารถสระได้ทุกวันโดยไม่ส่งผลให้หนังศีรษะอักเสบ แต่ถ้าสระผิดวิธี หรือ ใช้แชมพูสูตรที่ไม่เหมาะก็อาจส่งผลให้หนังศีรษะอักเสบได้ เช่น การใช้แชมพูปิดผมขาวเป็นต้น) หากมีเหงื่อออกก็ควรทำความสะอาดบริเวณหนังศีรษะภายในวันนั้น ยิ่งเป็นเหงื่อที่ออกหลังทำกิจกรรมกลางแจ้งหรือออกกำลังกาย ยิ่งควรทำความสะอาดก่อนนอนทุกครั้ง ป้องกันการเจริญเติมโตของแบคทีเรียบนศีรษะด้วย

• ใช้ผลิตภัณฑ์ดูแลที่ช่วยชำระล้างน้ำมันบนหนังศีรษะอย่างอ่อนโยนและทั่วถึง ไม่ทำร้ายผิวหนังศีรษะหรือกระตุ้นการแพ้ เช่น แชมพู ทรีทเม้นท์สูตรอ่อนโยนเฉพาะจุด ไม่จำเป็นต้องใช้พวกผลิตภัณฑ์แต่งทรงผมต่างๆ ที่อุดตันรูขุมขน

  ปกป้องจากความร้อนและแสงแดด

• แสงแดดแรงๆ มีผลต่อผิวหนังศีรษะและเส้นผมอย่างมาก รังสียูวีเอ (UVA) และรังสียูวีบี (UVB) จากแสงอาทิตย์ที่กระทบผิวหนังศีรษะจะส่งผลเสียต่อการทำงานของรูขุมขนหรือโพรงเส้นผม (Hair Follicles) โดยเฉพาะอย่างยิ่งสามารถจะกระตุ้นให้เกิดความเป็นพิษต่อเซลล์รูขุมขน (Hair Follicle cytotoxicity) ความผิดปกติของโพรงเส้นผมจนทำให้การเจริญเติบโตของเส้นผมผิดปกติ (Hair Follicle dystrophy) การทำลายดีเอ็นเอจากอนุมูลอิสระ (oxidative DNA damage) การลดลงของการแบ่งตัวของเซลล์เคราติน (reduces keratinocyte proliferation) และการเพิ่มขึ้นของอะพอพโทซิส (Apoptosis) และผลเสียอื่นๆ ที่เกิดกับหนังศีรษะและเส้นผมอย่างมาก

• ควรสวมหมวกหรือกางร่มที่กัดแดดได้ เมื่อออกกลางแจ้ง เพื่อลดการสัมผัสฝุ่นและรังสี UV โดยตรง

• ใช้สเปรย์ป้องกันความร้อนก่อนใช้เครื่องเป่าหรืออุปกรณ์ความร้อน ระวังห้ามฉีดโดนหนังศีรษะ

  บำรุงรากผมและกระตุ้นการงอกใหม่เพื่อทดแทนผมที่ขาดร่วงจากปัญหาหนังศีรษะ เพื่อป้องกันการเกิดผมบาง

• เลือกผลิตภัณฑ์บำรุงที่ออกแบบสำหรับกระตุ้นการไหลเวียนเลือดบนหนังศีรษะ เช่น ทรีทเม้นท์ที่ไม่มีมิน็อกซิดิล Minoxidil, Finasteride, Durasteride และอื่นๆ (ถ้าใช้ตามคำแนะนำแพทย์ ควรศึกษาวิจัยที่ใช้มาที่ต่างประเทศว่ามีผลข้างเคียงอะไรกับหนังศีรษะ ไม่ใช้ว่าสนแค่การเร่งผมขึ้นอย่างเดียว เสี่ยงอะไรด้านสุขภาพ หลังหยุดใช้จะเกิดอะไรบ้างเป็นต้น) สอบถามและดูข้อมูลจากหลายแห่ง

• นวดหนังศีรษะเป็นประจำอย่างถูงต้องเพื่อกระตุ้นการไหลเวียนเลือดและช่วยให้สารบำรุงซึมเข้าดีขึ้น

  ปรับพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม

• บางประเทศไม่ได้มีฝุ่น PM2.5 และอากาศร้อนชื้นแบบประเทศไทย สามารถสระผมวันเว้นวันได้ แต่ถ้ามีกิจกรรมที่ส่งผลให้มีเหงื่อออกในวันนั้น ก็ควรสระผมด้วยแชมพูและล้างออกให้สะอาดก่อนนอน ขึ้นอยู่กับพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อมของแต่ละบุคคล

• ควรเช็คหนังศีรษะทุกครั้งก่อนทำสีผม

• ควรเช็คผมก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ทำผม เร่งผมขึ้น หรือใส่แฮร์พีซ ถ้าไม่ดูแลหนังศีรษะให้ดีก่อน ปัญหาหนังศีรษะ ผมร่วง-ผมบาง จะตามมาได้

• สระผมให้สะอาดทุกวัน ยิ่งถ้าเหงืออกก็ควรสระผมให้สะอาด อย่ากังวลเรื่องหนังศีรษะอักเสบ ถ้าใช้ผลิตภัณฑ์ที่เหมาะกับสภาพหนังศีรษะและสระผมอย่างถูกวิธี การสระผมทุกวันจะไม่เกิดการอักเสบ แต่ถ้าปล่อยให้ฝุ่น เหงื่อ และไขมันอุดตันโพรงเส้นผม หนังศีรษะเสี่ยงเกิดการแพ้ อักเสบและอาจติดเชื้อได้

  ตรวจสอบค่าฝุ่น PM2.5

• ปรับการสระผมตามค่าฝุ่น PM2.5 ที่แสดงใน APP

• ตรวจค่าฝุ่น PM2.5 ทุกวันเป็นประจำ ยิ่งผู้ทีมีสภาพหนังศีรษะแพ้ง่ายก็ควรเช็คข้อมูลค่าฝุ่นอย่างสม่ำเสมอ

• หนังศีรษะสามารถเกิดความเปลี่ยนแปลงได้จากฝุ่น PM2.5 ยิ่งอากาศร้อนขึ้นก็ยิ่งเพิ่มโอกาสการเกิดความเปลี่ยนแปลงกับสุขภาพหนังศีรษะ

  ข้อควรระวังเพิ่มเติม

• หลีกเลี่ยงการใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีสารระคายเคืองสูง เช่น แอลกอฮอล์เข้มข้น หรือ สารทำความสะอาดรุนแรง

  • โดยเฉพาะผู้มีผิวบอบบางหรือมีภาวะผิวหนังอ่อนแอ แพ้ง่าย (Sensitive Scalp) อยู่แล้ว เช่น ผู้ที่ชอบใช้แชมพูปิดผมขาว ทำสีผม โกรกผมขาว ใช้ผลิตภัณฑ์จัดแต่งทรงผม (พวกผลิตภัณฑ์แต่งทรงผม Hair Styling หลากหลายรูปแบบ ทั้งเจล แวกซ์ โฟม สเปรย์ และ ไฟเบอร์โรยผมสำหรับปิดผมบาง-ผมหงอกขาวในทันที เพื่ออัพวอลลุ่มให้เส้นผมเป็นประจำ) หากจะใช้ผลิตภัณฑ์จัดแต่งทรงผม ควรเช็คและอัพเดทสุขภาพหนังศีรษะก่อนจะได้ทราบว่าหนังศีรษะสะอาด แข็งแรงพอจะใช้ผลิตภัณฑ์จัดแต่งทรงผมได้หรือไม่ ถ้าเช็คและพบปัญหาหรือความเปลี่ยนเแปลงของหนังศีรษะ ควรงดการใช้ผลิตภัณฑ์จัดแต่งทรงผมชั่วคราวก่อนและรีบดูแลปัญหาหนังศีรษะให้ดีก่อน

  • หากใช้ยาเร่งผมขึ้น (โดยเฉพาะถ้าทายาอย่าง Minoxidil หรืออื่นๆ รูปแบบน้ำผสมอยูู่) หรือการรักษาเร่งผมขึ้นทางการแพทย์ (Dermatologist) ที่มีการใช้บริการที่ส่งผลต่อผิวหนังศีรษะโดยตรง เช่น การใช้ยาเร่งผมขึ้นรูปแบบการทา สะกิดด้วยเครี่องมือ หรือ ฉีดเข้าบริเวณหนังศีรษะโดยตรง หรือ บริการ เลเซอร์ (Laser) ยิงบนผิวหนังศีรษะที่อ้างว่าสามารถช่วยกระตุ้นเส้นผมแต่สามารถทำร้ายชั้นผิวหนังศีรษะได้ สังเกตุพวกเลเซอร์ที่ใช้ยิงที่ศีรษะและมีการแจ้งให้งดการสระผม ประเภทนี้สามารถผลต่อผิวหนังศีรษะโดยตรง หากมีสภาพหนังศีรษะแพ้ง่าย อ่อนแอ หรือ มีปัญหาหนังศีรษะต่างๆ อยู่ก็ควรระวัง ให้งดการใช้สิ่งเหล่านี้ก่อนจนกว่าจะดูแลหนังศีรษะให้กลับมาสะอาด แข็งแรง

  • หากเช็คหนังศีรษะและมีอาการรอยแดง ระคายเคือง สิว ผื่น รังแค สะเก็ดและปัญหาหนังศีรษะอื่นๆ อาจส่งผลให้สภาพหนังศีรษะอักเสบเรื้อรังและเกิดผมร่วงหนักได้ด้วย ให้เช็คสภาพหนังศีรษะอย่างละเอียดกับผู้เชี่ยวชาญด้านเส้นผมและหนังศีรษะ (Trichologist) ก่อนทุกครั้ง

  • การดูแลปัญหาหนังศีรษะมีหลากหลายวิธี แต่ไม่ใช่ว่าทุกวิธีจะให้ผลลัพธ์เหมือนกัน ที่สำคัญหากเลือกผิดหรือใช้แล้วไม่เห็นความเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นก็ควรลองศึกษาหาข้อมูลและพิจรณาทั้งผลลัพธ์และผลข้างเคียงของวิธีการต่างๆ อย่างรอบคอบ

  • ขั้นตอนการเช็คหนังศีรษะเป็นสิ่งที่สำคัญ เหมือนการรักษาโรคต่างๆ หากผู้ที่เช็คไม่มีประสบการณ์ อ่านแต่ข้อมูลแต่แยกประเภทปัญหาหนังศีรษะไม่ได้และไม่มีข้อมูลอ้างอิงทุกการให้คำปรึกษา อาจส่งผลให้เกิดการวิเคราะห์ผิดและนำไปสู่การเข้าใจผิดในข้อเท็จจริงของปัญหาหนังศีรษะได้

• ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ผม…แต่อยู่ที่ “สภาพหนังศีรษะ” ดังนั้นก่อนที่ผมจะบางลงไปมากกว่านี้ ลองเช็คหนังศีรษะของท่านก่อนเพื่อรับการออกแบบวิธีการดูแลปัญหาหนังศีรษะอย่างตรงจุดแบบเฉพาะบุคคล (Bespoke Scalp Treatment)

ขอขอบคุณข้อมูลจาก :

1. Samra T, Lin RR, Maderal AD. The Effects of Environmental Pollutants and Exposures on Hair Follicle Pathophysiology. Skin Appendage Disord. 2024 Aug;10(4):262-272. doi: 10.1159/000537745. Epub 2024 Apr 17. PMID: 39108549; PMCID: PMC11299971.

2. Son, E., and Kwon, K. H. (2025). The Invisible Threat to Hair and Scalp from Air Pollution. Polish Journal of Environmental Studies, 34(2), pp.1745–1753.

3. Gherardini J, Wegner J, Chéret J, Ghatak S, Lehmann J, Alam M, Jimenez F, Funk W, Böhm M, Botchkareva NV, Ward C, Paus R, Bertolini M. Transepidermal UV radiation of scalp skin ex vivo induces hair follicle damage that is alleviated by the topical treatment with caffeine. Int J Cosmet Sci. 2019 Apr;41(2):164-182. doi: 10.1111/ics.12521. PMID: 30746733; PMCID: PMC6850087.