ผมร่วงในเด็ก เกิดจากอะไร สาเหตุที่พ่อแม่ควรรู้

เด็กผู้ชายผมร่วง เด็กผมร่วงเป็นวง พ่อแม่เช็คผมร่วงให้เด็ก

ลักษณะผมร่วงในเด็กที่พบบ่อย

• ผมร่วงเป็นหย่อม (Alopecia Areata): ปรากฏเป็นแผลกลมหรือรูปไข่ ขนาดเล็กถึงใหญ่ ไม่มีการอักเสบชัดเจน หนังศีรษะเรียบ ไม่มีขุย บางครั้งเส้นผมรอบแผลจะบางลงหรือมี “ผมสั้นเปราะ” (exclamation mark hairs) เมื่อเป็นใหม่ ๆ ผมอาจขึ้นใหม่ได้เองแต่สามารถกลับเป็นซ้ำได้

• ผมบางทั่วศีรษะ (Diffuse thinning): ผมร่วงกระจายทั่วหนังศีรษะ ทำให้ความหนาของผมลดลงสังเกตเห็นได้ชัดเมื่อผมเปียกหรือแสกผม เหตุผลอาจมาจากภาวะชั่วคราวเช่น Telogen Effluvium หลังการเจ็บป่วย ภาวะเครียด โภชนาการไม่เพียงพอ หรือผลข้างเคียงจากยา

• ศีรษะเปลือยที่แนวไรผมหรือส่วนหน้าผาก (Traction Alopecia): เกิดจากการรัดหรือมัดผมแน่นเป็นเวลานาน มักพบแถวแนวไรผมและบริเวณที่ถูกดึง ถ้าเป็นนานอาจเกิดแผลเป็นและผมขึ้นใหม่ได้ยาก

• ผมร่วงจากเชื้อราที่หนังศีรษะ (Tinea Capitis): พบบ่อยในเด็ก โดยเฉพาะเด็กเล็ก มีลักษณะเป็นแผลเป็นขุย สีแดง หรือหนอง เส้นผมเปราะหักบริเวณโคน เส้นผมร่วงเป็นหย่อม ๆ อาจมีต่อมน้ำเหลืองบวม และอาจมีเกล็ดหรือตุ่มพุพอง

• ผมร่วงจากการอักเสบหรือเชื้อแบคทีเรีย/ผื่นผิวหนัง (scarring alopecia/infantile dermatitis): บางภาวะหนังศีรษะอักเสบเรื้อรัง เช่น กลากเรื้อรัง หรือการติดเชื้อแบคทีเรีย หากเกิดความเสียหายต่อรูขุมขนอาจเกิดแผลเป็นทำให้ผมไม่ขึ้นใหม่

• ผมร่วงตามพันธุกรรม (Androgenetic patterns ในเด็กพหายาก): พบได้ไม่บ่อยในเด็ก แต่ในบางกรณีที่มีประวัติครอบครัวชัดเจน อาจเห็นผมบางแบบค่อยเป็นค่อยไป

สาเหตุของผมร่วงในเด็ก

ผมร่วงในเด็กเป็นเรื่องที่สร้างความกังวลให้ผู้ปกครองได้มาก แต่สาเหตุมีได้หลายประการ ทั้งที่เกิดจากปัญหาชั่วคราว ไปจนถึงภาวะที่ต้องได้รับการวินิจฉัยและรักษาจากผู้เชี่ยวชาญ ต่อไปนี้คือสาเหตุหลัก ๆ ที่พบบ่อย พร้อมลักษณะเด่นและแนวทางการดูแลคร่าวๆ

1. อาโลปีเซีย อาเรอาตา (Alopecia areata)

• ลักษณะ: เกิดเป็นหย่อมกลมชัดเจน โดยไม่มีแผลหรือความเปลี่ยนแปลงของหนังศีรษะในบริเวณนั้น ๆ ผมอาจหลุดออกเป็นกำมือเมื่อดึงเบา ๆ

• สาเหตุ: โรคภูมิคุ้มกันทำงานต่อต้านรูขุมขน

2. โทรชิโอไลซิส (Tinea capitis) — เชื้อราที่หนังศีรษะ

• ลักษณะ: มีสะเก็ด แดง หรือเป็นวง อาจมีอาการคันและผมหักเป็นช่อหรือร่วงเป็นหย่อม

• สาเหตุ: การติดเชื้อราจากเชื้อ dermatophyte

3. การดึงผมเรื้อรัง (Trichotillomania)

• ลักษณะ: ผมร่วงเป็นตำแหน่งไม่สม่ำเสมอ มักพบในเด็กที่มีพฤติกรรมดึงผมเอง มักไม่มีร่องรอยการอักเสบ

• สาเหตุ: ปัญหาพฤติกรรม/จิตใจ ความเครียด หรือความวิตกกังวล

4. ผมร่วงจากการอักเสบหรือการติดเชื้อผิวหนังอื่น ๆ

• ลักษณะ: อาจมีแผล ตุ่ม หรือสะเก็ดรบกวนบนหนังศีรษะ

• สาเหตุ: การติดเชื้อแบคทีเรีย, สบู่ระคายเคือง, สภาพผิวหนังอักเสบเรื้อรัง

5. ภาวะทางระบบหรือฮอร์โมน

• ลักษณะ: ผมร่วงกระจายทั้งศีรษะ อาจมีอาการร่วม เช่น น้ำหนักเปลี่ยน ความอ่อนเพลีย

• สาเหตุ: โรคไทรอยด์, ขาดสารอาหารรุนแรง (เช่น เหล็ก, วิตามินบางชนิด), ภาวะการติดเชื้อทั่วไป

6. โภชนาการและการขาดสารอาหาร

• ลักษณะ: ผมบางทั่วทั้งศีรษะ ผมเปราะบาง ขาดความเงางาม

• สาเหตุ: ขาดโปรตีน เหล็ก วิตามินดี ไบโอติน หรือสารอาหารอื่น ๆ

7. ผมร่วงจากการทำเคมีหรือการจัดแต่งทรงรุนแรง

• ลักษณะ: ผมหักหรือร่วงเฉพาะบริเวณที่ถูกทำเคมี หรือผมบริเวณที่ถูกมัดแน่นบ่อย ๆ

• สาเหตุ: ความร้อน สารเคมี หรือแรงดึงที่มากเกินไป

โรคผมร่วงเป็นหย่อมในเด็ก (Alopecia Areata in Children)

โรคผมร่วงเป็นหย่อม (Alopecia Areata) เป็นภาวะภูมิคุ้มกันต่อต้านรากผมที่ทำให้เกิดรอยล้านเป็นวงหรือเป็นหย่อมบนหนังศีรษะและบริเวณมีขนอื่นๆ ได้ พบได้ทั้งในผู้ใหญ่และเด็ก การเกิดในเด็กมีความกังวลเป็นพิเศษทั้งด้านการรักษาและผลกระทบทางจิตใจ

สาเหตุและกลไก

• เป็นโรคภูมิคุ้มกันโดยระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายไปโจมตีรูขุมขน (hair follicles) ทำให้ผมหยุดงอกและหลุดร่วง

• ปัจจัยเสี่ยงรวมถึงประวัติครอบครัวที่มีโรคภูมิคุ้มกัน การติดเชื้อหรือความเครียด แต่สาเหตุที่แน่ชัดยังไม่ทราบชัดเจน

• ในเด็กบางรายอาจพบร่วมกับโรคภูมิคุ้มกันอื่น เช่น ไทรอยด์ออร์โตอิมมูน เบอร์โซโรสิส (vitiligo) หรือภูมิแพ้

ลักษณะอาการในเด็ก

• แสดงเป็นแผ่นล้านกลมชัดเจนบนหนังศีรษะ ปกติไม่คันหรือเจ็บ

• ขอบหย่อมจะเรียบและผิวบริเวณนั้นปกติ บางครั้งอาจเห็นเส้นผมสั้นๆ แตกปลาย (exclamation mark hairs)

• อาจเกิดขึ้นเพียงหย่อมเดียว หลายหย่อม หรือแพร่กระจายทั้งศีรษะ (alopecia totalis หรือ universalis ในกรณีรุนแรงที่แพร่ถึงลำตัว)

• บางเด็กอาจมีการหายเองโดยผมงอกกลับ แต่บางรายเกิดซ้ำหรือพัฒนาเป็นเรื้อรัง

แนวทางการประเมินและจัดการ

• ตรวจโดยผู้เชี่ยวชาญด้านเส้นผมและหนังศีรษะ (Trichologist) เพื่อวินิจฉัยสาเหตุที่แท้จริง

• หากคุณกังวลเกี่ยวกับผมร่วงที่เกิดกับเด็ก หรือ เด็กเล็ก ควรนัดหมายให้ผู้เชี่ยวชาญด้านเส้นผมและหนังศีรษะประเมิน เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมตามสาเหตุและสภาพผมของแต่ละบุคคล

• การรักษาควรปรับให้เหมาะสมกับเด็กและติดตามผลอย่างใกล้ชิด